Главная / Новости / О монументальных памятниках

О монументальных памятниках

В Администрацию Президента РК

Копии:

в Министерство культуры и спорта РК
в Партию «НурОтан»
в акиматы гг.Шымкент, Тараз,
Петропавловск, Уральск, Астана, Алматы

Обращение секретариата Союза художников РК

«О монументальных памятниках и декоративно-парковой скульптуре, устанавливаемых в Республике Казахстан»

Согласно выпущенному в 2011 г. иллюстрированному Альбому «Памятники — символы государственности» количество памятников, установленных в период Независимости, на тот год превысило число таких объектов, установленных за 70 лет советского периода. Как сообщается в альбоме эти монументальные объекты «охватывают события огромного временного периода: от древних тюрок до современности». Сегодня таких объектов гораздо больше — процесс их установки продолжается ускоренными темпами все последующие годы вплоть до сегодняшнего дня.

Воздвижение монументов имеет огромное значение для формирования идеологии и духовного сознания общества, укрепляя гражданские позиции каждого, формируя общенациональное сознание, оказывая важное воздействие на философские воззрения и эстетическую развитость людей. Такие произведения искусства, которые сохраняются от поколения к поколению, становятся вехами истории, передавая от прошлого к будущему незыблемые устои знаний и традиций. Именно поэтому монументальные художественные произведения, являющиеся идеологическими и эстетическими доминантами в   общественном пространстве, выполняются в вечном материале, переживающем сменяющиеся исторические периоды.  Отсюда огромная ответственность всех, кто имеет отношение к процессу воздвижения таких объектов, и прежде всего тех, кто им управляет. Особая миссия возлагается на авторов, создающих нетленное произведение искусства, а также производственников, отвечающих за безукоризненное мастерство выполнения и его технологическую качественность. Важную роль здесь выполняет профессиональный художественный совет, рассматривающий и утверждающий все этапы работы от эскизного проекта до установки в конечном материале, включая изготовление объекта в мягком материале, а также авторский надзор над производственным процессом. Если этого не будет, возможны многочисленные изъяны, как в решении образа, пластическом языке, так и технико-технологическом изготовлении.

Однако, как показывает практика, соблюдение этих условий отсутствует во многих регионах Республики.  И сегодня на лицо тот факт, что художественный уровень некоторых устанавливаемых монументальных объектов деградировал до вопиющих нарушений в пластической форме и анатомическом построении, не говоря уже об их художественно-образном решении. Кроме того, по непонятным причинам сносятся многие памятники высокого уровня, выполненные ранее известными мастерами, стоящими  у истоков развития национальной художественной школы, а вместо них устанавливаются не выдерживающие никакой критики работы современных авторов. Так, например, в г.Шымкент был снесён памятник Турару Рыскулову автора известного скульптора Рысбека Ахметова, вместо него установлен памятник тоже Рыскулову уже другого автора. По мнению специалистов, последняя работа антихудожественна, так как имеет многочисленные недоработки в пластической форме, анатомической структуре и общем художественно-образном решении (см. таблицу).

То же самое можно сказать о снесенном памятнике Магжану Жумабаеву в г.Петропавловск, автора Марата Айнекова в сравнении с вновь установленным.

В г.Таразе памятник акыну Джамбулу, выполненный народным художником Казахстана, первым казахским скульптором, народным художником Казахстана Хакимжаном Наурзбаевым, чьи произведения, вошедшие в национальную культурную сокровищницу страны, до сих пор остались непревзойдёнными, то ли снесли, то ли заменили с нарушением первоначального образа. Изменена внешность до неузнаваемости, национальный головной убор не соответствует традиционному, форма домбры искажена и деформирована: в оригинале она была точной копией личной домбры знаменитого акына, сам Джамбул ею очень дорожил. Целый ряд скульптурных работ известного скульптора, заслуженного деятеля РК, лауреата Государственной премии им.Ч. Валиханова Толегена Досмагамбетова также были подвергнуты безосновательному сносу.

Вновь установленные памятники во многих случаях вызывают недоумение своими неуклюжими решениями, обнаруживающими абсолютно непрофессиональный подход.  К примеру, памятник герою Советского Союза Алии Молдагуловой на её родине в селе Хобда Актюбинской области, решенный большими плоскостями и грубой линеарной обработкой объема — прием, претендующий на так называемый «суровый стиль» — на самом деле выполнен подчеркнуто примитивно, что умаляет значение образа для истории и идеологии Казахстана.

Негативная ситуация сложилась и с объектами декоративно-парковой скульптуры. Очень часто такие работы устанавливают частные владельцы на принадлежащих им территориях. Но эти площади являются частью городской среды,  и они также оказывают воздействие на граждан, как и памятники. Но если памятники на эскизной части рассматриваются Государственной комиссией по памятникам, то декоративно-парковая скульптура никем не отслеживается, часто заказывается непрофессиональным авторам и выполняется из некачественных материалов.

Такие «произведения» часто встречаются в городской среде. К примеру, «Русалочка в саукеле», сделанная как подобие скульптуры в Амстердаме по сказке Андерсена, или композиция «Мать и дитя», установленная в Алматы возле перинатального центра. Подобные антихудожественные работы, исполненные порой псевдоспециалистами, не имеющими образования, отрицательно воздействуют на подсознание человека, воспитывая искаженное понимание искусства  в обществе, дурновкусие, формируя ощущение вседозволенности. Кроме того, нарушение законов гармонии и антиэстетичность образов оказывают разрушающее воздействие на человеческую психику, дискредитируют звание профессионального художника. Кого и чему они могут научить?! Как минимум, такие работы становятся показателем  низкого общекультурного развития общества! А поскольку эти объекты требуют значительных финансовых вложений, у зрителя и специалистов создается впечатление, что  таким образом без учёта конечного результата и бесконтрольности всего творческого и производственного процесса на глазах  общества  осуществляется  разбазаривание народных средств!

Многие это понимают. В Союз художников РК часто поступают обращения неравнодушных граждан по поводу подобных так называемых «артобъектов», «шедевров» монументального и декоративного искусства.

В связи со всем вышеизложенным предлагаем:

— Для получения полной картины об установках монументальных памятников и декоративно-парковой скульптуры в городах Казахстана создать комиссию из серьезных ответственных специалистов, которая должна провести инвентаризацию монументальных памятников и декоративно-парковых объектов с учетом их сметной стоимости и сопутствующей документации (документы о приеме государственной комиссии,  указание авторов, информация о расходовании средств и т.д.).  Результаты работы комиссии должны быть представлены в аналитическом материале, дающим полную и объективную картину сложившегося положения. Это большая и трудоемкая работа должна получить специальное финансирование.

— Снос памятников осуществляется без учета авторского права, в рамках которого наследники владеют неимущественными правами на объект. Не учитывается и то, что памятники являются культурным наследием, и без заключения специалистов, или специальной комиссии, которая должна давать разрешение на снос по весомым аргументам, этого делать нельзя. Это положение не прописано в правовом аспекте, поэтому и происходят подобные ситуации. Хотя в мировой практике такой статус памятников существует априори. Считаем, что его надо узаконить специальным указом.

— Поручить выполнение инвентаризации специалистам, разбирающимся в творческом и производственном процессе, а также оценщикам, которые должны работать в коллаборации с ними. Специалисты Союза художников готовы принять участие в такой работе.

— По результатам проведенного анализа необходимо разработать и утвердить специальное Положение об установке монументальных памятников и декоративно-парковых объектов, учитывающих все этапы процесса и  правовую ответственность за такие работы.

— В этом Положении необходимо учесть роль профессионального художественного совета из опытных специалистов — художников и искусствоведов, имеющих признание общества, которые будут рассматривать и утверждать все этапы работы, вплоть до установки на месте. Это относится как к монументальным памятникам, так и к объектам декоративно-прикладного искусства. Таким образом, художественный и производственный процесс будут контролировать профессионалы, а не  некомпетентные заказчики.

— Создать реестр всех памятников, парковых скульптур и малых архитектурных форм, с присвоением регистрационного номера и статуса произведения.

Все вышеизложенное в полной мере относится и к монументальным работам выдающихся советских казахских художников, которые также безжалостно уничтожаются. На это обратил внимание и подготовил убедительный материал американский волонтер Ден КЕН.

В конечном итоге необходимо отметить, что монументальные памятники и декоративно-парковая скульптура, как и малая архитектура не только формируют культурный облик страны, но и остаются в наследство будущим поколениям, как память о сегодняшнем Казахстане. Так имеем ли мы право отдавать такие проекты тем, кто видит в них только финансовую сторону, материальную выгоду и не берет на себя ответственность за создание действительно настоящего произведения искусства?

Союз художников РК, обладая профессиональными ресурсами, мог бы взять на себя всю обозначенную работу. Считаем необходимым принять все необходимые меры по решению описанной проблемы.

Приложение:

  1. Таблица снесенных и вновь установленных монументальных памятников, а также некоторых объектов декоративно-парковой скульптуры.

Секретариат СХ РК

Исполнитель:
Ли Камилла Витальевна — менеджер по проектам
Телефон: +7 777 243 01 70
Электронный адрес: artistunion@mail.ru

________________________________________________________________________________

«Мүсіннен мін іздеудің қажеті жоқ» — деп Жамбыл облысы әкімінің «Ақын Жамбыл Жабаев» мүсініне байланысты өрескел істерін ақтауға сылтау іздеп «Рухани жаңғыруды» — рухани жаңғырту деп түсінген Нұржан Қадірәліге басы бар аяғы жоқ, сөзі бар мәні жоқ мақаласына жауап берейін.

Қазақта «шымшық сойса да қасап сойсын» деген кез келгеннің санасына жете бермейтін мақал бар. Нұреке, Сіз зангер емессіз, себебі заңгер бұлай жазбайды. Сіз өнертанушы емессіз, себебі өнертанушы бұлай ойламайды. Сіз қазақ емессіз деп айтқым келеді, кешіріңіз, бірақ қазақша ойламай, пайымдамай тұрғаныңызға қарағанда соған сайып тұр. Себебі, қазақы тәрбиедегі, ұлтжанды Қазақстан азаматы бұлай ойламайды, бұлай жазбайды, бұлай істемейді дер едім.

Өнер әлемінде мәңгі өз орны бар асқан дарын иесі, Қазақтың бірінші кәсіпқой мүсіншісі, Қазақстан халық суретшісі, мемлекеттік сыйлықтың  иегері Хәкімжан Наурызбаев (1925 — 2009) өз шығармашылығында көптеген ұлы тарихи тұлғалардың мүсінін сомдап және бұл туындыларын, өнерін ұрпаққа мұра етіп қалдырды.

Соның ішінде ең үздік туындылары «Абай» (1980), «Шоқан» (1969) мүсіндері  қоладан Алматы қаласына қойылды.

«Ақын Жамбыл Жабаев» (1963 ж.) мүсіні шойыннан Жамбыл қаласына (қазіргі Тараз) қойылды.

Батыр қыз «Мәншүк Мәметова» мүсіні Орал қаласына қойылды. Бұл мүсіндер тек қазақ өнерінде емес, әлемдік деңгейдегі шедевр туындылар болып саналады. Әр бірі ұлттық мұра, асыл мұра боп есептелінеді!!! Бұл мағлұматтарды білмесеңіз айтып өтуім керек деп шештім. Ал Сізге жауап:

1) Ақын атамыздың мүсінін өзіңіз 1961 жылы 58 жыл бұрын «шойыннан құйылған» деп атап өтесіз. Және осы 58 жылда 5 рет күрделі, 12 рет ағымдағы жөндеу жасалынған «ескі» ескерткішті «жаңғырту» жөнінде .. Біржан  Сақтай … ақпарат құралдарында жария еткенін атап жазасыз.

Волгоградта (Ресей) 1967 жылы тұрғызылған Х.Наурызбаевтың замандасы мүсінші В.Вучетичтің «Отан Ана шақырады» монументтік мүсінін жөндеуге Ресей өкіметі (668 миллион рубль) 3.827.640.000 тенге бөліп отыр.

Өте көп күрделі жөндеулерден өткен бұл мүсіннің қойылғанына 52 жыл болыпты. Неге екенін Ресей өкіметі миллиардтап ақша жұмсап отыр, ешкім «ескі» екен, басқасын қоя салайық деген «тәтті» ой әкімдерінің, халқының, журналистерінің ойына кірмепті. Түк білмейтін, түсінбейтін ақымақ шығар

200 жыл бұрын жасалған «Минин және Пожарский» мүсініне реставрация жасауға (16 000 000 рубль) 263.580.000 тенге бөліп отыр.

Нұржан Қадірәлі, бәлкім Сіз, болмаса әкім айтуы керек  шығар оларға «өте ескі» ескерткіш екенін,  жаңасын қою «оңай», «тез»  болады деп. «Таныс» мүсінші бар деңдер. «Ұсыныс» айтыңыз, бәлкім түсінер сонша ақшаны «зая кетірмей, зерделі іс, еселі еңбек» дегендей…

2) «Облыс әкімдігі ғимаратының алдына көшірілді деп жазасыз. «Көшірілді» деген сөздің мағынасын қалай түсінуге болады. Сіз «ескі» Жамбыл Жабаевты қаладан алып тастап, әкімнің алдына жаңасын қойдық демекші болған шығарсыз. Немесе сол алдыңғы түпнұсқа ұлы мүсінші Х.Наурызбаевтың қайталанбас өнер туындысы «Ақын Жамбыл Жабаевтың» мүсінін өңдеп, көшіріп әкелдік демекші болдыңыз ба? Анық жазу керек.

Және «аймақ басшысының бұл бастамасына қазыналы қариялар ақ батасын берді» деп жазасыз. «Бастама» деп әкім өзі айтты ма, әлде Сіз айтып отырсыз ба? «Бастама» терең мағыналы сөз, «жауапты» мәселе. Мұндай «бастамаларды» жоғарыдан бекітіп, жауапты мекемелердің шешімдерімен «толықтырып» бастау керек деп ойлаймын. Сіздің айтуыңызға қарағанда Әкім мырзаға «қазыналы қариялардың» ақ батасы жетіп жатқан сияқты.

Өнерден хабары көп қариялар «қазыналы» болса неге «өңір басшысының зерделенген ісін, еселі еңбегін зая кетіруге» болады. Бәрібір ақша мемлекеттікі емес екен, «қайта жаңғыртуға» бюджеттен ешқандай қаржы шығын шықпағанын, оның жеке демеушілердің қаражаты есебінен жүргізілгені белгілі болғанын» әдемілеп атап өткенсіз.

3) «Қаржылық жағдайға келсек, бұл жерде мемлекеттің тарапынан бір теңге де бөлінген жоқ» деп жазасыз. Бұл «қаржыны» бөлген осы ҚР аумағындағы азаматтар болғандықтан,  барлығы мемлекеттік іс-шара болып есептелінеді. Егер «өз ақшам», өзім білем десеңіздер, «сіздер» онда ол қаржыға өз үйіңіздің алдына, өз бақшаңызға қандай мүсін қоямын десеңіз де өзіңіз білесіз. Мемлекет мүлкіне мемлекеттің заңына сай келмейтін іс-әрекет істеу заңсыздық болып есептелінеді. Қалай жазасыз «ақ батамен» істеп жатыр деп, әкім білдей облыс әкімі жай ауылдағы сауатсыз қойшы емес қой. Әкімнің атынан сөйлеуге Сізде рұқсатыңыз бар немесе әкімшіліктегі лауазымыңыз тура  келеді деп ойлаймын.

4) Қазақстан Республикасы Ата заңының 36 бабына сәйкес мәдениет министрлігіне жіберілген ұсыныс «қолдау тапқан жоқ» деп атап өткенсіз. Десекте, «ескі ескерткішті» осы жерге әкеп қоя салу «бізге» де әлдеқайда жеңіл боларын білсек те, жергілікті (шамамда) тиісті орындардың сараптама қорытындысына байланысты (көшіруге де, қайта жөндеуге де жарамсыз) шешімінен кейін қазыналы қариялардың «ақ батасымен» аймақ басшысы «көшірмесін» жасатуды ұйғарған. Сіздің, әкімшіліктегілердің «көшірме» сөзінің өнерде қандай мағына беретінін терең түсінбейтінін білемін. Дегенмен мүсіншінің білмеуі мүмкін емес. Кейінгі «жұмысты» жасаған мүсіншімен әкімшілік арасындағы келісім-шартында  бар болса да «көшірме» сөзі жоқ болуы мүмкін. Себебі, егер бар болса, бар жауапкершілік тек мүсіншінің мойнында болады. Бірақ «батамен» жұмыс жасайтындарға «келісім-шарт» керек те емес болуы мүмкін.

Бата жәй бата емес, «қазыналы бата». Сіз «біз» деп айтып өткенсіз. «Біз» дегенде Сіз кімдерді айтып отырсыз, сіздің әкімшілікпен, немесе жасаушы мүсіншімен қандай қатынасыңыз бар? Бұл сұрақ та бізді қызықтырады.

Мәдениет министрлігі «жоқ» деп жауап берсе демек, олай істеуге болмайды дегенді білдірмей ме? Әлде  «біздер», сіздер министрлікті жауапты орындар қатарына кіретінін мойындамайсыздар ма? Мен енді Сізге «сіздер» деп жаза берсем де болатын шығар.

Әкім Асқар Мырзахметовке апта сайын өтетін қала құрылысы кеңесінде «бұл шешім» дұрыс емес деп айтатын Тараз өңірінде  бірде-бір азаматтың табылмағаны өте өкінішті. ҚР Суретшілер одағының Жамбыл облыстық бөлімінің төрағасы А.Сихаев мырзаны есепке алмағанда. Ал, кейінгі мүсіннің авторы өзіміздің әріптесіміздің бұл мәселені дұрыс көтермей, «оңай» шешкендігі, меніңше «деңгейінің» төмендігі немесе әдейі істеген қалта мәселесін шешу мақсатындағы шара деп ойлаймын.

Қала құрылысы кеңесінде әкім Мырзахметов «ескі» ескерткішті облыс әкімшілігі алдына көшіруге шешім қабылдайды. Дегенмен «көшіруге» шешім қабылдаған, бірақ «көшірмесін» қоюға кім шешім қабылдаған?  Бұл туралы «қала тұрғындарының ұсыныстары мен сын-ескертпелерін есепке алынды» — деп жазасыз (Біржан Сартбекұлы сөзінен).

«Сіздерге» тек тұрғындардың ұсыныстары, қариялардың батасы болса кез келген мәселені шешіп, мемлекеттік мәдени мұраны «жаңғыртып» кете бересіздер ме? Олай болса, «Айша бибі» кесенесін, Қарахан кесенесін алып тастап жаңасын құратын боларсыздар. «Мәңгілік ел», «мәдени мұра», «қайта жаңғыру» т.б. Елбасы Н.Назарбаев бағдарламасындағы бұл сөздердің, бұл бағдарламалардың мағынасына қашан түсінеді екенсіздер.

Жақсы Таразда эрмитаждай мұражайлар жоқ. «Сіздер» «қазыналы» қариялардың ақ батасымен «ескі» картиналар мен мүсіндердің бәрін жаңалап шығатын едіңіздер.

Біздің өнеріміз өркендейді. Біз мәдениетіміз дамыған, келешегі биік мәңгілік елміз. Қазақстан тарихы терең өз мұрасын келешек ұрпаққа аман-есен жеткізуі керек!

Көршілеріміз «Ақын Жамбыл Жабаев» мүсінімен  қатар 60 жыл бұрын қойылған мүсіндерін жөндеуге 4 миллиардқа жуық қаржы бөліп отырса, олар үшін «мәдени мұра» сөзі тек жай сөз емес болғаны ғой. Тарихқа, мәдени мұраларымызға немқұрайдылық, Ата заңға немқұрайдылық, Елбасы тапсырмаларына немқұрайдылық бізді қайда апарады екен. «Өзің білме, білгеннің тілін алма» деген қарғысқа ұшыраған ағайындар, ойланыңыздар. Ел боламыз десек есімізді жинайық.

Бізге неге өз құндылықтарымызды бағалай алмаймыз. Менің ойымша, бұл өте өкінішті іске жауапты кісілер заң алдында жауап беруі керек. Х.Наурызбаев ағамыздың ұлы туындысын алып тастап, орнына өзінің «жауапқа сай емес» жұмысын қойған, мүсінші «кәсіби арымен» әріптестеріне өз жауабын берер. Десек те өнерге, ұлттық мұраға болған көзқарасымен мұндай «мүсіншіге» ҚР Суретшілер одағы қатарында орын жоқ деп ойлаймын.

 

Натбаев Жамбыл
«Орал Таңсықбаев халықаралық қоғамдық қор»
қоғамдық қорының президенті,
ҚР Суретшілер одағының жауапты хатшысы,
өнертану ғылымының кандидаты,
ҚР Суретшілер одағының мүшесі, суретші.

О artist-union.kz

Оставить комментарий

Ваш email нигде не будет показанОбязательные для заполнения поля помечены *

*

x

Смотреть также

Соболезнование — Калназаров Борис

ҚАЛНАЗАРОВ БОРИС МОЛДАБЕКҰЛЫ — ҚР Суретшілер одағының мүшесі, Қазақстанның  мәдениет қайраткері,  белгілі ...